ΜΙΧΑΛΗΣ ΡΑΠΤΗΣ Η «ΠΑΜΠΛΟ»: ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΘΡΥΛΙΚΟΣ «ΝΟΥΜΕΡΟ
2» ΠΟΥ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΙΧΕ ΣΤΟΧΟΠΟΙΗΣΕΙ ΩΣ ΑΡΧΗΓΟ ΤΗΣ 17 ΝΟΕΜΒΡΗ
Δεν υποπτεύονταν καν τον Γιωτόπουλο: Αυτόν θεωρούσε η αστυνομία αρχηγό της «17 Νοέμβρη»-Παρακολουθήθηκε όσο ελάχιστοι από τις μυστικές υπηρεσίες, όμως το αποτέλεσμα ήταν πάντα το ίδιο...
Είναι αμφίβολο πως μπορεί να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της γοητείας που ασκούσε στην ελληνική κοινωνία η ύπαρξη και η δράση της 17 Νοέμβρη όταν αυτή ήταν ενεργή, αν δεν έχει ζήσει την περίοδο πριν τη σύλληψή της. Πρόκειται άλλωστε για μια οργάνωση που έδρασε στην Ελλάδα από το 1975 μέχρι και το 2002. Και αν μη τι άλλο, 27 ολόκληρα χρόνια ασύλληπτης δραστηριότητας φτάνουν και περισσεύουν για να γιγαντώσουν έναν μύθο. Και πλάι του να συγκροτηθούν ένα σωρό θεωρίες.
Μια από τις πιο γοητευτικές είναι αυτή που θέλει την οργάνωση να διασπάται το 1989. Η 17 Νοέμβρη ιδρύθηκε από κόσμο που δρούσε ένοπλα κατά την περίοδο της Χούντας. Με την πτώση της Χούντας, ένα μεγάλο τμήμα των όσων χρησιμοποίησαν όπλα εναντίον της αποφάσισαν να ακολουθήσουν τον δρόμο της νομιμότητας και να ενταχθούν σε κάποια από τις νόμιμες πλέον αριστερές οργανώσεις. Δεν είναι μυστικό πως πολλοί εξ΄ αυτών υπήρξαν στελέχη του ΠΑΣΟΚ. Στο ένοπλο αντιχουντικό κίνημα ωστόσο υπήρξε και μια άλλη τάση, εκείνη που έλεγε πως παρά την πτώση της Χούντας, η κρατική ηγεμονία της Δεξιάς όφειλε αντιμετωπιστεί εκ νέου με όπλα καθώς ελάχιστα πράγματα θα άλλαζαν ουσιαστικά και οι δημοκρατικές μεταβολές της Μεταπολίτευσης ήταν απλά προσχηματικές.
Σε αυτό το μήκος κύματος κινήθηκε η 17 Νοέμβρη. Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981 -το οποίο άλλωστε είχε και το ίδιο ένα ένοπλο τμήμα κατά τη διάρκεια της Χούντας, το ΠΑΚ- αντιμετωπίστηκε κριτικά άλλα όχι εχθρικά από την 17 Νοέμβρη. Ή τουλάχιστον έτσι λένε οι ιστορίες για αυτή. Ο αστικός μύθος λέει πως η οργάνωση θεωρούσε πως πρέπει να δοθεί μια ανοχή στη σοσιαλιστική φυσιογνωμία του ΠΑΣΟΚ και να συνεχίζει να ορίζεται η Δεξιά ως βασικός αντίπαλος. Ο μύθος αυτός άλλωστε ήταν και που τροφοδότησε την θεωρία πως η 17 Νοέμβρη ελεγχόταν ουσιαστικά από τον Αντρέα Παπανδρέου. Αυτός ο μύθος τροφοδοτεί και την θεωρία για την διάσπαση του 1989.
Λέγεται ότι εκείνο το βράδυ του 1989 βρέθηκαν στην πλατεία Κολωνακίου δυο άντρες, μέλη της 17 Νοέμβρη και οι δυο αλλά από διαφορετικές τάσεις. Ο ένας υποστήριζε πως η κριτική στήριξη στο ΠΑΣΟΚ έπρεπε να λάβει τέλος και πως το κόμμα του Ανδρέα Παπανδρέου δεν πρέπει να διαχωρίζεται από την Δεξιά. Ήταν ο Δημήτρης Κουφοντίνας. Ο άλλος υποστήριζε πως αυτή ήταν μία λάθος προσέγγιση και πως θα ήταν στρατηγικό λάθος να τσουβαλιαστεί το ΠΑΣΟΚ με την Δεξιά. Ήταν ο θρυλικός Μιχάλης Ράπτης ή Πάμπλο,
Ποιος ήταν όμως ο Μιχάλης «Πάμπλο» Ράπτης; Η ερώτηση αυτή μοιάζει να έχει αυτονόητη απάντηση για κάθε οπαδό της τροτσκιστικής τάσης του κομμουνισμού σε όλο τον κόσμο. Άλλωστε, όταν ο Ράπτης εξορίστηκε από την Ελλάδα κατά την περίοδο της δικτατορίας του Μεταξά και δραστηριοποιήθηκε στο Παρίσι ως μέλος της τροσκιστικής διεθνούς, το παρατσούκλι του στους συγκεκριμένους κύκλους -εκτός από «Πάμπλο»- ήταν «Νούμερο 2». Τι σήμαινε αυτό; Ότι ο Πάμπλο ήταν ο δεύτερος σημαντικότερος τροτσκιστής μετά τον ίδιο τον Τρότσκι.
Κατά την επιστροφή του στην Ελλάδα μετά την πτώση της Χούντας, ο Πάμπλο αντιμετωπίστηκε ως μια σεβαστή φιγούρα στον δημόσιο διάλογο και ως μια θρυλική μορφή στους κύκλους της Αριστεράς. Στους κόλπους της Ασφάλειας δε, η φήμη κυκλοφορούσε πάντα: ο Πάμπλο είναι ο αρχηγός της 17 Νοέμβρη. Μια φήμη που δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ όσο και αν είναι δεδομένο πως ο Πάμπλο παρακολουθήθηκε όσο ελάχιστοι από τις μυστικές υπηρεσίες. Ο ίδιος δε είχε μια ιδιαίτερη σχέση με τον κατά οκτώ χρόνια μικρότερό του, Ανδρέα Παπανδρέου: ο ένας εκτιμούσε τον άλλο και ταυτόχρονα, οι πολιτικές διαφωνίες τους ήταν πυρηνικές.
Η καλή αυτή σχέση που είχε ο Ανδρέας Παπανδρέου με τον Μιχάλη «Πάμπλο» Ράπτη ήταν και ο λόγος που διαφορετικές θεωρίες ενοποιούνταν: ο Ράπτης ήταν αρχηγός της 17 Νοέμβρη, ο Παπανδρέου είναι φίλος με τον Ράπτη, άρα η 17 Νοέμβρη ελέγχεται από τον Παπανδρέου. Και πλάι σε όλες αυτές τις θεωρίες, μια ακόμα φήμη: εκείνη που θέλει τον Ανδρέα Παπανδρέου την δεκαετία του ’30 να είναι συνοδοιπόρος του Πάμπλο σε μια μικρή τροτσκιστική οργάνωση προτού ο πατέρας του τον στείλει σχεδόν με το ζόρι στις ΗΠΑ για σπουδές ώστε να γλυτώσει τη σύλληψη από το καθεστώς Μεταξά και φυσικά, την… επιρροή από τον «κακό μαρξισμό». Αυτή βέβαια είναι μια άλλη ιστορία…
ΠΑΜΠΛΟ, ΑΛΙΑΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΡΑΠΤΗΣ, ΕΝΑΣ ΕΛΛΗΝΑΣ
ΤΡΟΤΣΚΙΣΤΗΣ
Ο Μιχάλης Ράπτης, γνωστός και ως «Πάμπλο», ανέπτυξε έντονη πολιτική δράση στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, διατέλεσε γραμματέας της Δ΄Διεθνούς, ενώ έπαιξε ηγετικό ρόλο στις επαναστάσεις κατά της αποικιοκρατίας που ξέσπασαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Μιχάλης Ράπτης αυτοπροσδιοριζόταν ως απόλυτος οπαδός της ουτοπίας και ως άνθρωπος που οτιδήποτε ανθρώπινο δεν του είναι ξένο και έλεγε:
Τους κυριότερους σταθμούς της πολιτικής του δράσης,
περιγράφει ο Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος, λίγο μετά τον θάνατό του, στις 17 Φεβρουαρίου του 1996:
Αλεξανδρινός επαναστάτης
«Ο Μιχάλης Ράπτης, γνωστός και ως «Πάμπλο», γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου στις 24 Αυγούστου 1911 και τελείωσε το Πολυτεχνείο της Αθήνας, ενώ συνέχισε με σπουδές πολεοδομίας και στατιστικής στο Παρίσι.
Πολύ γρήγορα τον τράβηξε η πολιτική. Στις μεγάλες φοιτητικές απεργίες του μεσοπολέμου συνδέεται με τη οργάνωση των αρχειομαρξιστών, από όπου όμως θα αποχωρήσει και θα προσανατολισθεί τελικά στη συνεργασία με το τροτσκιστικό ρεύμα του «Σπάρτακου», υπό την ηγεσία του πρώην γενικού γραμματέα του ΚΚΕ Παντελή Πουλιόπουλου. Για τη δράση του συλλαμβάνεται από τη δικτατορία του Μεταξά. Με εντολή του ίδιου του Πουλιόπουλου φεύγει από την Ελλάδα και εκπροσωπεί τους Έλληνες τροτσκιστές στο ιδρυτικό συνέδριο της Τετάρτης Διεθνούς, που έγινε στα περίχωρα του Παρισιού το 1938.
Διανοούμενος, κοσμοπολίτης
Παρέμεινε στη Γαλλία, στην παρανομία ως επί το πλείστον, στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, ενώ από το 1943 εκλέγεται οργανωτικός γραμματέας του Ευρωπαϊκού Γραφείου της Τετάρτης Διεθνούς που αναλαμβάνει, μετά τον πόλεμο, την ανασυγκρότηση του διεθνούς τροτσκιστικού κινήματος. Ένας από τους βασικότερους ηγέτες αυτού του κινήματος, μαζί με τον Βέλγο οικονομολόγο Ερνέστ Μαντέλ, ο Πάμπλο διακρίνεται από το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του και την ενεργό συμμετοχή του στο κύμα των επαναστάσεων κατά της αποικιοκρατίας που ξεσπούν μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στην Αλγερία υπέρ της απελευθέρωσης
Όταν ένα πραξικόπημα ανατρέπει τον πρώτο πρόεδρο της Αλγερίας Μπεν Μπελά, ο Μιχάλης Ράπτης κρύβεται και στη συνέχεια φεύγει κρυφά από τη χώρα με τη βοήθεια ιδίως του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Αγκόλας.
Η ιδέα της αυτοδιαχείρισης, ως έννοιας που προσδίδει συγκεκριμένο νόημα στο σοσιαλισμό και έρχεται σε αντίθεση με τη διαχείριση της κρατικής εξουσίας από ένα και μόνο κόμμα, είναι μια από τις κεντρικές ιδέες της πολιτικής δράσης του Μιχάλη Ράπτη, που υποστηρίζει τη Γιουγκοσλαβία του Τίτο, στη σύγκρουσή της με τον Στάλιν.
Στην Πράγα κατά των Ρώσων
Η στάση όμως που θα πάρει ο Τίτο στον πόλεμο της Κορέας ψυχραίνει τις σχέσεις των τροτσκιστών με το Βελιγράδι. Πάντα κριτικός απέναντι στα καθεστώτα του «υπαρκτού σοσιαλισμού», ο Μιχάλης Ράπτης τα υποστηρίζει εναντίον της «επιθετικής πολιτικής του ιμπεριαλισμού», εκφράζει όμως την αλληλεγγύη του προς την επανάσταση του 1956 στην Ουγγαρία και την Άνοιξη της Πράγας, το 1968.
Οι σκληροπυρηνικοί κομμουνιστές τον διαγράφουν
Αντιτίθεται στην επιστροφή στον καπιταλισμό, υποστηρίζει όμως ότι στην υποθετική περίπτωση που η ίδια η εργατική τάξη αποβλέψει σε μια τέτοια εξέλιξη, δεν μπορεί το κόμμα να την εμποδίσει. Το 1963 διαγράφεται από την Τέταρτη Διεθνή για παραβάσεις του «δημοκρατικού συγκεντρωτισμού», μια διαφωνία που πέραν των πολιτικών διαφορών που την προκάλεσαν, αντανακλά την αντίθεσή του στην ιδέα ενός τελειωμένου «επαναστατικού προγράμματος» και μιας μεσσιανικής οργάνωσης. Δημιουργεί την επιθεώρηση «Αυτοδιαχειρίσεις» με τον Μισέλ Γκολμάν και του Ντανιέλ Γκερέν και θεωρεί το Μάη του ΄68 ως μια επιβεβαίωση των ιδεών του για την αυτοδιαχείριση.
Αντιχουντικός στην Ελλάδα
Μετά την επιβολή της χούντας των συνταγματαρχών εργάζεται για την ενότητα όλων των δημοκρατικών δυνάμεων της αντίστασης και δημιουργεί ένα δίκτυο για την έξοδο από την Ελλάδα πολλών αγωνιστών κατά της χούντας.
Είναι η περίοδος που γνωρίζεται και συνεργάζεται με τον Ανδρέα Παπανδρέου.
Συνεργάζεται επίσης στενότατα, την ίδια περίοδο, με το παλαιστινιακό κίνημα. Ακούραστος μέχρι το τέλος του, αφιερώνει τα τελευταία χρόνια του αντιτασσόμενος στη «νέα παγκόσμια τάξη», όπως ο ίδιος αντιλαμβάνεται να επιβάλλεται στα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ.
Προέβλεψε τον φονταμενταλισμό της θρησκείας
Παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, οργανώνει σχεδόν μόνος του δύο διεθνή συνέδρια κατά των κυρώσεων εναντίον του Ιράκ, της Λιβύης και της Κούβας. Φεβρουάριος 1996». Ένα από τα ζητήματα που απασχόλησαν τον Μιχάλη Ράπτη είναι και το θέμα της θρησκείας. Διαβάστε τι έγραφε σε ένα από τα κείμενά του για τη θρησκεία, το 1995:
Στην αρχή μιας νέας ιστορικής εποχής, ύστερα από την κατάρρευση του Ανατολικού χώρου, και την εκ βάθρων αναδόμηση του Κόσμου από τις νέες δυνάμεις που απέκτησε με την συλλογική της γνώση η Ανθρωπότητα στον τομέα της Επιστήμης και της Τεχνολογίας, βρισκόμαστε μπροστά στην έξαρση εθνικών, θρησκευτικών ολοκληρωτικού χαρακτήρα φανατισμών. Επισημαίνουν μία γενικότερη στροφή προς διευρυνόμενη βαρβαρότητα.
Οι θρησκευτικοί φανατισμοί με προεξέχοντα αυτή την στιγμή τον λεγόμενο «Ισλαμικό φονταμενταλισμό», παρουσιάστηκαν πολλές φορές στην ιστορία όλων των Θρησκειών, σε περιόδους κοινωνικών κρίσεων, που απόρρεαν από μαζική εξαθλίωση και απελπισία ευρέων λαϊκών στρωμάτων. Κάθε παροξυσμός εθνικός ή θρησκευτικός, είναι εκδήλωση βαθύτερης κοινωνικής κρίσης, χωρίς άμεση διέξοδο.
Πέθανε το 1996
Πέθανε στην Αθήνα στις 17 Φεβρουαρίου 1996 και η κηδεία του έγινε δημοσία δαπάνη. Η δράση και η πολιτική του κληρονομιά άφησε φανατικούς φίλους κι εξίσου φανατικούς εχθρούς, αποτελώντας μέχρι σήμερα αντικείμενο διαμάχης εντός του τροτσκιστικού κινήματος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου